İş Kazasının Meydana Geldiği Gün İçin SGK’ya Gün ve Kazanç Bildirilmeli midir?

I- GİRİŞ

İş kazası; sigortalının, işverenin emir ve talimatı altındayken yapmış olduğu işten kaynaklanan, herhangi bir nedenle bedence ve ruhen zarara uğraması ile bir uzvunu kısmen ya da tamamen, sürekli veya geçici olarak kullanamaması ile sonuçlanan durum olarak tanımlanabilir. Belirtmeliyiz ki; gerek 5510 sayılı Kanun(1)’da gerek Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde(2) (SSİY) gerekse Kısa Vadeli Sigorta Kolları Uygulama Tebliği’nde(3) iş kazasının tanımına yer verilmemiştir. Tanım yerine hangi hallerde meydana gelen olayların iş kazası olduğu belirtilmiştir.

Bu anlamda hizmet akdine tabi sigortalının; işyerinde bulunduğu sırada işveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının iş mevzuatına tabi olup olmadığına bakılmaksızın yine mevzuatta belirtilen sürelerde çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda ve işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratacak olaylar iş kazası sayılmaktadır. Bu çalışmada Kanun’un 4/a kapsamındaki sigortalıların maruz kaldıkları iş kazası olaylarının sosyal güvenlik kurumuna bildirim süresi ve iş kazasının meydana geldiği gün için SGK’ya gün ve kazanç bildirilmesi gerekip gerekmediği konusuna açıklık getirilmesi amaçlanmıştır.

II- İŞ KAZASI OLAYININ SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA BİLDİRİLMESİ

Hizmet akdine tabi çalışanların, hizmet akdi ile çalışmamakla birlikte ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutukluların, yine harp malûlleri ile 3713 sayılı “Terörle Mücadele Kanunu” ve 2330 sayılı “Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun”a göre vazife malûllüğü aylığı bağlanmış malûllerden, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında hizmet akdine tabi sigortalı olarak çalışmaya başlayanların iş kazası geçirmeleri halinde işverenlerinin, kaza olayını kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmesi gerekmektedir (SSİY, 35).

Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinin iş kazası geçirmesi hâlinde, işverenleri tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirim yapılması gerekmektedir.

Belirtmek gerekir ki; iş kazası olayının işverenin kontrolü dışında olan yerlerde meydana gelmesi halinde üç iş günü olan bildirim süresi kazanın öğrenildiği tarihten itibaren başlar (5510 sK. md. 13/II). İş kazalarının SGK’ya bildirimi e-Sigorta yoluyla yapılabileceği gibi SSİY ekinde bulunan iş kazası ve meslek hastalı bildirim formunun doldurularak işyerinin tescilli olduğu İl Müdürlüğüne/Merkez Müdürlüğüne doğrudan verilmesi ya da posta yoluyla ilgili üniteye gönderilmesi şeklinde de yapılabilir (SSİY md. 35).

III- KAZA GEÇİRİLEN GÜN İÇİN SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA BİLDİRİM YAPILMASI GEREKLİ MİDİR?

5510 sayılı Kanun’un geçici iş göremezlik ödeneği başlıklı 18. maddesinde iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verileceği hüküm altına alınmıştır. Buradan hareketle kaza günü de dahil olmak üzere uğranılan gelir kaybının iş göremezlik ödeneği verilerek telafi edildiği düşüncesiyle kaza günü için SGK’ya kazalı adına gün ve kazanç bildirilmesine gerek olmadığı şeklinde bir yoruma varılabilir. Hatta bu yorum “kaza günüden başlayan istirahat raporunun kapsadığı tüm dönem için işyerinde çalışılmadığına dair SGK’ya taahhütte bulunulmakta, SGK’ya gönderilen aylık prim ve hizmet belgesinde kazalının raporu kaç günlükse o kadar eksik gün kayıt edilmekte, bu yüzden ayrıca kaza günü için SGK’ya kazalı adına gün ve kazanç bildirilmesine gerek bulunmamakta” denerek daha da kuvvetlendirilebilir.

Ancak belirtmeliyiz ki; sigortalıların SGK’ya ay içinde eksik bildirilmelerinin başlıca koşulu eksik bildirilen günler için çalışılmamış ve ücrete hak kazanılmamış olmasıdır. Nitekim “Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumuna Verilmesine ve Primlerin Ödenme Sürelerine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”de(4) “ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve çalıştırılmadığı günler için ücret de ödenmeyen sigortalıların eksik çalışma nedenlerinin aylık prim ve hizmet belgesine kaydedilmesi gerekmektedir” denerek eksik gün beyanına açıklık getirilmiştir. Yine Tebliğ’de sigortalının eksik çalışma nedenleri aşağıda sıralandığı şekliyle sayılmıştır.

01

İstirahat                     

10

Genel hayatı etkileyen olaylar

02

Ücretsiz/aylıksız izin

11

Doğal afet

03

Disiplin cezası          

12

Birden fazla

04

Gözaltına alınma       

13

Diğer

05

Tutukluluk                

15

Devamsızlık

06

Kısmi istihdam          

16

Fesih tarihinde çalışmamış

07

Puantaj kayıtları        

17

Ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma

08

Grev                          

18

Kısa çalışma ödeneği

09

Lokavt                       

 

 

Dolayısıyla ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve çalıştırılmadığı günler için de ücret ödenmediği beyan edilen sigortalılara ilişkin olarak, aylık prim ve hizmet belgesinde kayıtlı eksik gün nedeni hanesine, yukarıda belirtilen nedenlerden sigortalının durumunu açıklayan kod numarası (iş kazası geçiren sigortalı için istirahatli kalınan günlerde 01 kod numarası girilir) aylık prim ve hizmet belgesine (APHB) kaydedilmektedir.

Yukarıda da belirtildiği üzere, sigortalıların SGK’ya ay içinde 30 günden eksik bildirilmesinin koşulu eksik beyan edilen günlerde çalışılmaması ve çalışılmayan günler için ücret ödenmemesidir. Hâlbuki iş kazası geçirilen gün için sigortalının işyerinde çalıştığına(5) ve ücrete hak kazandığına şüphe yoktur. Bu durumda her ne kadar sigortalıya kaza geçirdiği günden başlanarak iş göremezlik ödeneği ödense de kazalı adına kazanın meydana geldiği gün için SGK’ya gün ve kazanç (hizmet) bildiriminde bulunulması gerekmektedir.

Zira bu husus Kurum uygulamalarında da böyledir. Dolayısıyla Kurum’un denetim ve kontrol ile görevli memurları(6) tarafından yapılan incelemelerde iş kazası geçirilen gün için Kurum’a beyan yapılmadığının anlaşılması halinde kazalı adına işverenden ödenen ücret üzerinden bir günlük ek APHB istenmesi ve ek APHB’nin yasal süresi içinde verilmemesi nedeniyle işveren hakkında idari para cezası uygulanması önerilmektedir. Yine işverenler tarafından düzenlenen ücret tediye bordrolarına kaza gününe ait çalışma gün ve kazancı eklenmediğinden ve yasal deftere de bu işçilik ücreti işlenmediğinden ücret tediye bordrosu ile yasal defter kayıtları geçersiz sayılarak işverenler hakkında idari para cezası uygulanmaktadır(7).

IV- SONUÇ

Sigortalıların Sosyal Güvenlik Kurumuna ay içinde 30 günden eksik bildirilmesinin koşulu eksik beyan edilen günlerde çalışılmaması ve çalışılmayan günler için ücret ödenmemesidir. Bu bağlamda iş kazası geçirenlere her ne kadar kaza geçirilen günden başlanarak iş göremezlik ödeneği ödense de kazalı adına kazanın meydana geldiği gün için SGK’ya bildiriminde bulunulması gerekmektedir. Bu bir günlük bildirimin yapılmaması durumunda işverenlerin hiçte azımsanmayacak idari para cezaları ile karşı karşıya kalmaları muhtemeldir.

Yazarlar: Erden ÇAKAR*
                Mehmet KARAKOÇ**

Yaklaşım Dergisi/ Şubat 2013 / Sayı: 242



*           Bursa SGK İl Müdürlüğü, SGK Denetmeni, Doktora Öğrencisi

**          Bursa SGK İl Müdürlüğü, SGK Denetmeni

(1)        16.06.2006 tarih ve 26200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(2)        12.05.2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(3)        28.09.2008 tarih ve 27011 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(4)        28.09.2008 tarih 27011 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(5)        Belirtmek gerekir ki, izinli olduğu dönemde işyerindeki arkadaşlarını ziyarete gelen işçinin işyerinde bulunduğu sırada kazaya maruz kalması da SGK tarafından iş kazası kabul edilmektedir. Ancak bu durumda işçinin işyerinde fiilen çalışması söz konusu olmadığından kaza günü için bildirim yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

(6)        Kurum’un denetim ve kontrolle görevli memurları, sosyal güvenlik müfettişleri ve sosyal güvenlik denetmenleridir.

(7)        Ek APHB’nin verilmemesi/geç verilmesi nedeniyle 2 asgari ücret, ücret tediye bordrosu geçersizliği için yarım asgari ücret ve yasal defter kayıtlarının geçersiz sayılması nedeniyle yarım asgari ücret olmak üzere toplam üç (3) asgari ücret tutarında (2013 yılının ilk dönemi için bu rakam 978,60×3=2.935,80 TL’dir)  idari para cezası uygulanmaktadır.

 

Bir önceki yazımız olan Yargıtay Yurt Dışında Çalışmaya Başlama Tarihini İşe Başlama Tarihi Olarak Kabul Ediyor başlıklı makalemizde emeklilik, işe başlama tarihinin tespiti ve yargıtay kararı hakkında bilgiler verilmektedir.

Yazar: Osman Özbolat

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı ile ilgili her türlü sorularınızı ve danışmanlık taleplerinizi İLETİŞİM bölümüne yazarak bize ulaştırabilirsiniz. Şirketinize ait ücretsiz teşvik analizi yaptırmak ve Sgk ve İş-Kur teşviklerinden etkin bir şekilde yararlanmak için de www.insdanismanlik.com adresimizi ziyaret edebilir uzmanlarımızdan görüş ve öneri alabilirsiniz.

Bu yazıyı paylaş

  • facebook-share
  • tweet-it
  • friendfeed
  • plus-it

yorumlar