Aylık Prim ve Hizmet Belgelerinde Meslek Kodlarının SGK’ya Bildirilmesi

İşverenlerce sigortalıların işe giriş, işten ayrılış ve aylık hizmetlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesi 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nu(1) gereğince her ay verilmekte olan aylık prim ve hizmet belgeleri, sigortalı işe giriş bildirgesi ile sigortalı işten ayrılış bildirgesi yoluyla olmaktadır. Söz konusu belge ve bildirgelerin verilme usul ve esasları Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde(2) ayrıntılandırılmıştır (SSİY md. 15, 25, 102).

5510 sayılı Kanun’un uygulanmasına yönelik olarak çıkartılan İşveren Uygulama Tebliği(3) ise Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Birçok alanda yaşanan tereddütleri gidermeye yönelik yenilikler içeren tebliğ sonrasında SGK tarafından getirilen yeniliklerden bir tanesi de aylık prim ve hizmet belgeleri ile birlikte çalışanlara ait meslek kodları ve meslek ünvanlarının bildirilmesi uygulamasıdır. Uygulamanın temel amacının çeşitli mesleklere ait Sigorta Primine Esas Kazanç tutarlarının SGK’ya eksik bildirilmesinin önüne geçilmesi olduğu görülmektedir.

Bu yazımızda SGK’nın meslek kodu uygulamasının tanımlanacak, uygulamanın dayanağı ve amaçları genel çerçevesi ile ele alınacak, aylık prim ve hizmet belgelerinde meslek kodlarının bildirilmesinin usul ve esasları açıklanarak işveren, işveren vekili ve ilgililere yol gösterilmeye çalışılacaktır.

II- MESLEK KODLARI UYGULAMASI VE KAYITDIŞI İSTİHDAMLA MÜCADELEDE ÖNEMİ

Kayıtdışı istihdam ülkemizin en büyük sorunlarından biri olarak durmaya devam etmektedir. Resmi rakamlara göre Eylül 2012 dönemi itibariyle tüm sektörler itibariyle % 40.1 olan kayıtdışılık, tarım dışı sektörlerde ise % 24.7 seviyesindedir(4).

Kayıtdışı istihdamın iki türü bulunmaktadır. Bunlardan birincisi çalışanların SGK’ya hiçbir şekilde hizmetlerinin bildirilmemesi ya da eksik günler ile bildirilmesi şeklinde gerçekleşmektedir. Bu kayıtdışı istihdamda çalışanların eksik gün bildiriminden kaynaklanan hizmet süresi kayıpları söz konusu olmaktadır. Resmi istatistiklerde görülen kayıtdışılık işte bu türdeki kayıtdışılıktır.

İkinci tür ise çalışanların hizmetlerinin SGK’ya tam olarak bildirilmesine karşın Sigorta Primine Esas Kazanç (SPEK) tutarlarının eksik bildirilmesidir. Bu kayıtdışı türünde ise sigortalıların hizmet süresi kaybı söz konusu olmamakla birlikte eksik SPEK tutarları dolayısıyla adlarına ödenen prim kaybı ve prime bağlı geçici veya sürekli ödenek, gelir ve diğer tahsislerde maddi kayıpları söz konusu olmaktadır. Bu türdeki kayıtdışılık ülkemizde oldukça yaygındır. SGK’ya yasal olarak bildirilen çalışanların her ay değişmek ile birlikte %40-50 oranındaki kısmı asgari ücret üzerinden bildirilmektedir.

Zaman zaman kamuoyuna yansıdığı üzere milyon dolarlık sözleşmelere imza atan futbolcuların dahi asgari ücret üzerinden SGK’ya bildirildiği görülmektedir(5). Bu durum çağdaş yönetişim mantığı ve toplumsal davranış psikolojisi açısından değerlendirildiğinde kötü bir toplumsal davranış kalıbının yerleştiğinden söz etmek mümkündür. Bu kötü toplumsal davranış kalıbı, sosyal güvenlik sistemi açısından prim gelirlerinin kaybı ve çalışanların sosyal güvenlik ödeneklerinden daha az yararlanmaları sonucunu doğurduğu gibi vergi sistemi yönünden de vergi ziyaını doğuran bir durum yaratmaktadır.

Meslek kodları uygulaması Aylık Prim ve Hizmet Belgeleri, Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi ve Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesi ile birlikte çalışanlara ait meslek kodları ve meslek ünvanlarının Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesi olarak geliştirilmiş bir uygulamadır. Uygulamanın temel amacı SGK’ya eksik SPEK tutarları ile bildirilen çalışanların tespit edilmesi ve çeşitli meslek gruplarının gerçek hayatta elde ettikleri asgari kazanç tutarlarının tespitinin sağlanmasına yönelik zemin oluşturmaktır.

Meslek kodları uygulamasının; asgari ücretin ekonomi üzerindeki etkileri(6), bölgesel, sektörel ve mesleki asgari ücret uygulanması gibi iş piyasısının temelini etkileyen tartışmalar ile etkisi bulunmaktadır. Çeşitli mesleklerin asgari geçim standardı olduğunu kabul etmek ve mesleklerin gerçek hayatta aldıkları ücret tutarının tespiti yönünden idari tedbirler almak bölgesel, sektörel ve mesleki asgari ücretin tespiti yönünden bir idari yaklaşımın oluşmakta olduğunun göstergesidir.

Meslek kodları uygulaması özel sektör işyerlerinde 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışan sigortalıları kapsamaktadır. Ayni şekilde uygulama açısından aylık prim ve hizmet belgelerinden 7, 19, 22, 25, 42, 43 ve 44 belge türlerine ilişkin olan olanlar meslek kodu uygulaması kapsamında değerlendirilecektir.

III- MESLEK KODLARININ BİLDİRİMİ VE UYGULAMANIN USULLERİ

Bu teorik arkaplandan sonra meslek kodları uygulamasının SGK tarafından nasıl gerçekleştirildiği konusunda uygulamayı aydınlatacak şekilde pratik bilgi vermek de önem arzetmektedir.

Meslek kodlarının SGK’ya bildirilmesi ile ilgili olarak İşveren Uygulama Tebliği hükümleri uyarınca SGK tarafından gerekli bilişim altyapısı (e-Bildirge sisteminde yapılan değişiklik ile) oluşturulmuş ve uygulama 2012 Kasım dönemine ait bildirimlerden başlamak üzere hayata geçirilmiştir.

Buna göre tüm sigorta kollarına tabi çalışan sigortalılar ile Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP)ye tabi olarak çalışan sigortalılara ait meslek kodlarının her ay aylık prim ve hizmet belgelerindeki menüye girilmesi gerekmektedir. Uygulamanın SGK elektronik altyapısı üzerinde nasıl gerçekleştirileceği 01.11.2012 tarihli SGK duyurusu ile kamuoyu ile paylaşılmıştır(7).

Meslek kodu bilgisini e-Bildirge sistemindeki ekrandan manuel olarak ekleyecek olan işveren ya da işveren vekilleri, aylık prim ve hizmet belgesi Sigortalı Bilgileri Giriş ekranında yer alan veri giriş alanlarının en sağında bulunan “Meslek Kodu” alanını kullanacaktır. Bu alana altı rakamdan oluşan kod kullanılarak meslek bilgilerinin girilmesi gerekmektedir.

Meslek kodlarına ve bu kodlara karşılık gelen açıklamalara bakmak için e-Bildirge sisteminde giriş kutusunun yanında bulunan yeşil büyüteç resmine tıklamak gerekmektedir. Bu durumda açılacak yeni pencerede, tüm meslek kodları listenebilmekte veya meslek koduna ya da açıklamasına göre arama yapılabilmektedir. e-Bildirge sistemindeki bu ekrandan ilgili meslek kodunun solunda yer alan seç bağlantısının tıklanması halinde ilgili meslek kodu seçilerek Aylık Prim ve Hizmet Belgesi Sigortalı Bilgileri Giriş Ekranındaki “Meslek Kodu” giriş alanına atanacaktır.

Meslek kodu bilgisini muhasebe programı kullanarak “.xml” formatında veri olarak gönderen işverenler, programı satın altıkları ya da yaptırdıkları firmalara başvurarak güncel yazılımı talep edebilirler. Bu güncel yazılımı hazırlayacak olan yazılım firmaları güncel “.xsd” şemasını e-Bildirge kullanıcı giriş ekranından indirebilmektedir. Xsd şemasında tanımlamalarda, “Sigortalı” elementinde “Meslekkod” attribute alanı görülebilmektedir(8).

Hangi çalışanın hangi meslek grubuna girdiği her zaman çok net olarak anlaşılamayabilmektedir. Bu ise bildirimlerde karışıklığa neden olabilmektedir. Meslek kodlarının tanımları Türkiye İş Kurumu tarafından belirlenmiş bulunup(9), çalışanın hangi meslek kodu ile bildirileceği konusunda tereddütler yaşanması halinde kurumun resmi internet sitesinden aranabilmesi mümkündür. Tüm meslek kodlarının listesi, mesek tanımları ile meslekler ile ilgili açıklamaların listesine http://esube.iskur.gov.tr/Meslek/meslek.aspx URL adresi ile ulaşılabilmektedir.

Meslek kodu uygulamasının hayata geçirilmesine dair temel yetki, 5502 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu(10) uyarınca SGK’ya verilmiş bulunan sosyal güvenlik ile ilgili düzenleme yapmaya dair genel yetkiden kaynaklanmaktadır. Öte yandan uygulamanın henüz 5510 sayılı Kanun yasal bir dayanığı bulunmamaktadır. Bu haseple meslek kodlarının bildirilmesi uygulamasına uyulmaması, 5510 sayılı Kanun açısında herhangi bir idari yaptırım uygulanmasını gerektirmemektedir.

IV- SONUÇ

5510 sayılı Kanun’un uygulanmasına yönelik olarak çıkartılan İşveren Uygulama Tebliği sonrasında SGK tarafından getirilen yeniliklerden bir tanesi de aylık prim ve hizmet belgeleri ile birlikte çalışanlara ait meslek kodları ve meslek ünvanlarının bildirilmesi uygulamasıdır.

Çalışanlara ait meslek kodları 5510 sayılı Kanun gereğince verilmekte olan aylık prim ve hizmet belgeleri ile sigortalı işe giriş ve sigortalı işten ayrılış bildirgeleri yoluyla SGK’ya bildirilmektedir. Buna göre tüm sigorta kollarına tabi çalışan sigortalılar ile Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP)’ne tabi olarak çalışan sigortalılara ait meslek kodlarının her ay e-bildirge sistemindeki aylık prim ve hizmet belgelerindeki ilgili bölüme girilmesi gerekmektedir.

Bu uygulama ile SPEK tutarının SGK’ya eksik bildirilmesi suretiyle gerçekleşen kayıtdışılıkla mücadele etmek amacıyla alınacak tedbirlere zemin oluşturmak hedeflenmektedir. Söz konusu gelişmenin bölgesel, sektörel ve mesleki asgari ücret tartışmalarında gündeme gelen ücret tabanı ile ilgili politikalarda önemli bir dönüm noktası olabilecek idari ve yasal adımlara dair bir işaret olma potansiyeli bulunmaktadır.

Yazar: Bünyamin ESEN*

Yaklaşım / Şubat 2013 / Sayı: 242


(1)        16.06.2006 tarih ve 26200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(2)        12.05.2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(3)        01.09.2012 tarih ve 28398 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(4)        Türkiye İstatistik Kurumu, Kayıtdışı İstihdam Oranı İstatistikleri,

             http://www.tuik.gov.tr/Gosterge.do?id=58979&metod=IlgiliGosterge (Erişim: 07.01.2013).

(5)        Örnek olarak Bkz. “Futbolcular Asgari Ücretli Çıktı”, Sabah, 03.11.2012

(6)        Fuat ERCAN – Şemsa ÖZAR, “Emek Piyasası Teorileri ve Türkiye’de Emek Piyasası Çalışmalarına Eleştirel Bir Bakış, Toplum ve Bilim, 86 (Güz 2000): s. 22-71, Özlem ONARAN, “Türkiye’de Yapısal Uyum Sürecinde Emek Piyasasının Esnekliği”, Toplum ve Bilim, 86 (Güz 2000): s. 194-210; Cemil RAKICI – Tarık VURAL, “Asgari Ücret Üzerindeki Toplam Vergi Yükü ve Asgari Ücret Tutarının Anlamı”, Ekonomi Bilimleri Dergisi, 2011, s.  57-68.

(7)        Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü (01.11.2012) Aylık Prim ve Hizmet Belgesine Meslek Kodlarının Eklenmesi Hakkında Duyuru, Ankara.

(8)        Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü (01.11.2012) “Aylık Prim ve Hizmet Belgesine Meslek Kodlarının Eklenmesi” konulu duyuru, Ankara.

(9)        Türkiye İş Kurumu İşgücü Uyum Hizmetleri Yönetmeliği’nin 29. maddesine göre “Türk Meslekler Sözlüğünün hazırlanması ve gelişmeler doğrultusunda güncellenmesi ile bu amaca yönelik olarak iş analizlerinin yapılması çalışmalar” yapmak Türkiye İş Kurumu’nun görev, yetki ve sorumlulukları arasındadır. Bkz. Türkiye İş Kurumu, Türkiye İş Kurumu İşgücü Uyum Hizmetleri Yönetmeliği, 31.12.2008 tarih ve 27097 (6. mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(10)      20.05.2006 tarih ve 26173 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Bir önceki yazımız olan 2014 yılı emzirme ve cenaze ödeneği başlıklı makalemizde 2014 yılı cenaze ödeneği, 2014 yılı emzirme ödeneği ve 2014 yılı süt parası hakkında bilgiler verilmektedir.

Yazar: Osman Özbolat

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı ile ilgili her türlü sorularınızı ve danışmanlık taleplerinizi İLETİŞİM bölümüne yazarak bize ulaştırabilirsiniz. Şirketinize ait ücretsiz teşvik analizi yaptırmak ve Sgk ve İş-Kur teşviklerinden etkin bir şekilde yararlanmak için de www.insdanismanlik.com adresimizi ziyaret edebilir uzmanlarımızdan görüş ve öneri alabilirsiniz.

Bu yazıyı paylaş

  • facebook-share
  • tweet-it
  • friendfeed
  • plus-it

yorumlar