Tüm yönleriyle işçi ücretleri ve ödenme usulleri

para4Çalışanlara ilişikin çalışmaları karşılığında hak ettikleri ücret olgusunun kanunlar bazında tanımlarına değinecek olursak:

4857 sayılı İş Kanununa göre ücretBir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır (md. 32).

6098 sayılı Borçlar Kanununa göre ücret: Yeni Borçlar Kanununda ücrete ilişkin bir tanım bulunmamaktadır.

5510 sayılı Kanununa göre ücret4’üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutardır. (md. 3)

Söz konusu kanunlar ücreti kendi yasal mevzuatının değerlendirilme çerçevesinde açıklamış ve tanımlamıştır. Bu kapsamda çalışanlara verilecek ücretlerle ilgili merak edilen ve sık sorulanlara değinmekte yarar var.

Hangi ödemeler ücrete dahildir?

Prim, ikramiye, asgari geçim indirimi ve fazla mesai, hafta tatili, yıllık izin, ulusal bayram ve genel tatil ücretleridir. Yine bu ücretler prime esas kazanca dahil edilmek zorundadır. Fakat işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarları aylık toplamı asgari ücretin % 30'unu geçmezse  prime esas kazanca tabi tutulmaz.

Yemek, çocuk ve aile zamlarından da;

Yemek ücreti için günlük asgari ücretin %6’sı,

Çocuk zammı için aylık asgari ücretin %2’si,

Aile zammı için aylık asgari ücretin %10’u ödenen tutardan düşülerek prime esas kazanca dahil edilir.

Prime esas kazanca dahil edilmeyecek ücret ödemeleri nelerdir?

Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları prime dahil edilmemektedir.

Para yerine eşya ile (ayın) ücret ödemesi yapılır mı?

İş Kanununa göre ücret ödemelerinin para ile ödenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla ayni yardımların ücret yerine geçmesi mümkün değildir. Yukarıda da görüldüğü gibi ayni yardımlar prime esas kazanca da dahil edilmemektedir.

Ücretler Türk Lirası olarak mı ödenmek zorundadır?

Ücretleri Türk Lirası ödenmesi esastır. Ancak işçi ile kurulan iş sözleşmesinde veya işyerlerinde uygulanan toplu iş sözleşmelerinde bunun aksi kararlaştırılabilir. 

Döviz üzerinden ücret ödemesi yapılan işçinin prime esas kazancı nasıl hesaplanır?

Döviz üzerinden ücret alan işçilerin prime esas kazancı, ücret alınan gündeki döviz alış kuru dikkate alınarak Türk Lirasına çevrilir ve bulunan miktarın brüt tutarı prime esas kazanç olarak SGK'ya bildirilir. www.osmanozbolat.com

Ücretler hangi aralıklarla ödenir?

İş Kanuna göre; Ücretlerin en geç ayda bir defa yapılması hükme bağlanmıştır. Ancak sözleşmelerle bir ay içinde aralıklarla ödemeler yapılabilir ancak bir ayı geçmeyecek surette ücretlerin ödenmesi esastır.  

Ücretlere zam yapmak zorunlu mudur?

İşçi ve işveren sözleşmelerinde aksine bir hüküm bulunmazsa en düşük asgari ücretle çalıştırılmaya ilişkin sınır çizilmiş olmakla birlikte, ücrette üst sınır belirtilmemiş ve ücretlerin her yıl artırılmak zorunda olduğuna yönelik bir düzenleme de bulunmamaktadır.

Ücretler nasıl ödenmelidir?

İşverenin Türkiye genelindeki işçi sayısı 10 ve üzeri ise ücretlerin banka kanalıyla ödenmesi zorunludur. Bu işyerlerinde işyerlerinde elden ödeme yapılması yasal değildir.  

Fazla Mesai Ödemeleri nasıl hesaplanır?

İş Kanununa göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai olarak adlandırılmaktadır. Fazla mesai için kişinin saat başına düşen ücret miktarının %50 yükseltilmesiyle mesai ücreti ödenmektedir.

Haftalık çalışma süresinin, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle 45 saatin altında da belirlenmektedir. Bu durumlarda haftalık 45 saate varıncaya kadar yapılacak çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılmakta ve işçinin normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı %25 yükseltilmesiyle ücretleri ödenmektedir.

İşçinin isteği halinde yaptığı her bir saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika, yaptığı her bir saat fazla sürelerle çalışma için de 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilmektedir.

Osman ÖZBOLAT

Twitter: @osozbolat

Bir önceki yazımız olan Kayıtdışı çalıştırmanın cezası nedir? başlıklı makalemizde idari para cezaları, kayıtdışı cezaları ve SGK hakkında bilgiler verilmektedir.

Yazar: Osman Özbolat

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı ile ilgili her türlü sorularınızı ve danışmanlık taleplerinizi İLETİŞİM bölümüne yazarak bize ulaştırabilirsiniz. Şirketinize ait ücretsiz teşvik analizi yaptırmak ve Sgk ve İş-Kur teşviklerinden etkin bir şekilde yararlanmak için de www.insdanismanlik.com adresimizi ziyaret edebilir uzmanlarımızdan görüş ve öneri alabilirsiniz.

Bu yazıyı paylaş

  • facebook-share
  • tweet-it
  • friendfeed
  • plus-it

yorumlar