İş Arama İzni Nedir? Nasıl Uygulanır?

raporlu çalışanların bildirimi4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca, işçinin veya işverenin belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresi tanımak suretiyle fesih yoluna gitmesi halinde, aynı Kanun’un 27. maddesi uyarınca işçiye yeni iş arama izni verilmesi gerekmektedir.

Bu makalenin konusunu, yeni iş arama izninin kapsamı, uygulanma esasları ve söz konusu düzenlemeye aykırılığın yaptırımlarının incelenmesi oluşturmaktadır.

II- YENİ İŞ ARAMA İZNİNİN KAPSAMI

A- GENEL OLARAK

Bildirim önelleri içinde işçiye verilmesi gereken iş arama izni kamu düzenini ilgilendirmektedir. İşverenin bu yükümünü azaltan ya da tamamen ortadan kaldıran sözleşme hükümleri geçersizdir.

Yeni iş arama izni, bildirim süresi tanınarak yapılan fesihlerde söz konusu olur. İşverence Kanun’un 25. maddesine dayanılarak yapılan fesihlerde böyle bir yükümlülük olmadığı gibi, belirsiz süreli iş sözleşmesinin bildirim süresi tanınmaksızın derhal fesihte ya da bildirim sürelerine ait ücretin veya ihbar tazminatının peşin ödendiği hallerde yeni iş arama izni verilmesi gerekmez.

İşçinin, bildirim süresi tanımak suretiyle fesih yoluna gitmesi halinde de, işverence yeni iş arama izni verilmesi gerekir. Gerçekten Yasa’da sadece bildirim süresinden söz edilmiş, bu süreyi işçinin ya da işverenin tanımış olması arasında ayrım yapılmamıştır. İşçinin ihbar öneli tanımak suretiyle feshinden sonra da iş arama ihtiyacı devam edebilecektir. Hatta işçi bu arada yeni bir iş bulmuş olsa dahi, iş arama ihtiyacı devam eder. Çünkü iş arama iznini değerlendirerek daha iyi bir iş bulma imkânına kavuşabilecektir.

B- YENİ İŞ ARAMA SÜRESİ VE UYGULANMA ŞEKLİ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesinde, “Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır. İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir. İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.” şeklinde kurala yer verilmiştir.

Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin iş sözleşmesinin feshinde işçiye tanınması gereken bildirim öneli, işçiyi fesihten sonraki hayata hazırlamak için önemlidir. Bildirim süresi sonunda işten ayrılacağını bilen işçi, bu süre içinde bir başka iş arayarak bir başka işyerinde çalışabilmek için girişimlerde bulunabilecektir. Ancak bu süre içinde iş görme borcunu eksiksiz yerine getirmesi gereken işçinin, yeni iş aramasının güçlükleri de ortadadır. Bu nedenle yasa koyucu, bildirim süresi içinde işverence işçiye yeni iş araması için izin verilmesini öngören düzenlemeye gitmiştir(1).

Kanun’da yeni iş arama süresinin günde iki saatten az olamayacağı kurala bağlanmıştır. Bu süre asgarî olup, işverence daha fazla verilmesi mümkün olduğu gibi, sözleşme ile daha fazla iş arama süresi kararlaştırılabilecektir.

Yeni iş arama süresi en az 4857 sayılı Kanun’un 17. maddesinde sözü edilen bildirim gün sayısına göre belirlenir. Buna göre, işçi en az işi 6 aya kadar sürmüş ise 2 hafta, 6 aydan 1,5 yıla kadar sürmüş ise 4 hafta, işi 1,5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş ise 6 hafta ve işi 3 yıldan fazla sürmüş ise 8 haftalık bildirim öneli içinde günde 2 saat iş arama izni kullanacaktır.

İşçinin toplu olarak kullanmayı istemesi halinde toplam saat sayısının bir iş günündeki çalışılan saate bölünmesi gerekir.

İş arama izninin kullanılma zamanını işveren belirler. İşçinin kendiliğinden bu izni kullandığını belirterek ayrılması doğru değildir. Zira ihbar öneli içinde iş görme borcu eksiksiz devam etmektedir.

İşçiye bildirim süresi içinde yeni iş arama izninin kullandırılmamış olması, tanınan ihbar önelinin geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz.

İşçinin çalıştırılmadığı bayram, genel tatil ve hafta tatili günleri için yeni iş arama izin ücreti hesaplanamaz(2).

Yeni iş arama izni, işçinin ihbar öneli içinde çalıştırıldığı günler için geçerli olur. İşverenin işçinin hafta tatili, bayram ve genel tatil izinlerini kullandığı günler için iş arama izni verme zorunluluğu bulunmamaktadır. Çalışılmayan günler için iş arama izni verilmesi gerekmediğine göre, bu günler için ayrıca iş arama izin ücretine hak kazanılamaz(3).

4857 sayılı İş Kanunu’nun 59. maddesinin 2. fıkrası hükmündeki, “işveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde 17. maddede belirtilen bildirim süresiyle, 27. madde gereğince işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez.”şeklindeki ifadesiyle belirtildiği üzere, iş arama izni süresiyle yıllık ücretli izin süresinin de içi içe geçmesi mümkün değildir.

C- İŞ ARAMA İZNİNİN KULLANDIRILDIĞINA İLİŞKİN İSPAT YÜKÜ

Belirsiz süreli iş sözleşmesi ister işçi isterse işveren tarafından bildirim önelleri tanınması suretiyle feshedilsin, iş arama iznini kullanma şartları gerçekleşmişse, kural olarak işverenin bunu kullandırması ve gerektiğinde de kullandırdığını ispat etmesi gerekir. İşveren ispat yükümlülüğünü işçinin imzasını taşıyan ve iş arama izinlerinin kullandırıldığını tarihleri gösteren bir belgeyle yahut inandırıcı tanık ifadeleriyle yerine getirebilir. Buna karşılık, işverenin işçiye yönelttiği fesih bildiriminde yalnızca günde iki saat iş arama izni kullanabileceğinden söz etmesi, sırf bu ibarenin ve onu içeren belgenin varlığı, iş arama izninin kullandırıldığı anlamına gelmez. Nasıl ki yıllık izin de işçinin kanuni bir hakkıdır ve bu izni kullandırıldığını kural olarak işveren ispat etmek zorundaysa bunun gibi iş arama iznini de işverenin ispat etmesi gerekir. Bu açıdan işverenin, iş arama izninin kullanılmasının soyut ifadelerle değil somut olarak hangi gün ve saatte kullanıldığını göstererek, işçinin kullanımına sunması ve gerektiğinde bunu ispatlaması gerekmektedir(4).

Nitekim, Yargıtay da son dönemlerde verdiği kararlarda, ihbar öneli içinde işçiye yeni iş arama izni kullandırdığını işverenin kanıtlaması gerektiğini belirtmektedir.

D- YENİ İŞ ARAMA İZNİNE AYKIRILIĞIN SONUÇLARI

Yasa’nın 27. maddesine göre, yeni iş arama izni vermeyen veya eksik kullandıran işveren, o süreye ait ücreti işçiye ödemekle yükümlüdür. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında, işveren yeni iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırırsa, işçinin çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı ödemesi gerektiği kuralı getirilmiştir.

Mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun 98. maddesinin 4 numaralı bendinde, işçiye yeni iş arama izninin kullandırılmaması idari yaptırıma bağlanmıştı. Söz konusu Kanun’un yerini alan ve halen yürürlükte bulunan 4857 sayılı İş Kanunu’nda yeni iş arama izninin kullandırılmaması özel bir yaptırıma bağlandığından, idari yaptırım düzenlemesine yer verilmemiştir.

Yüksek Mahkeme son dönemde verdiği kararlarda, işçinin ihbar önellerini beklemeden işyerini terk edip ertesi gün başka bir işyerinde çalışmaya başlamasının iş arama izninden vazgeçtiği anlamını taşıdığını, bu durumda izin süresi tutarınca ücret isteyemeyeceğine hükmetmektedir.

İşçiye bildirim süresi içinde yeni iş arama izninin kullandırılmamış olması, tanınan ihbar önelinin geçersiz olduğu sonucunu da doğurmaz(5).

III- SONUÇ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesinde yer alan düzenlemeye göre, yeni iş arama izni yalnızca belirsiz süreli iş sözleşmelerinin aynı Kanun’un 17. maddesi uyarınca bildirim öneli tanınarak sona erdirilmesi halinde söz konusu olacaktır. İşçi, işyerindeki kıdemine göre belirlenen bu süre içinde olmak şartıyla iş saatleri içinde günde 2 saat yeni iş arama izni kullanacaktır. İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.

Yeni iş arama izni vermeyen veya eksik kullandıran işveren, o süreye ait ücreti işçiye ödemekle yükümlüdür. İşveren yeni iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırması durumunda ise, işçinin çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı ödemesi gerektiği kuralı getirilmiştir.

Yeni iş arama izni konusunda 4857 sayılı İş Kanunuyla birlikte özel bir yaptırımın getirilmesi nedeniyle, 1475 sayılı İş Kanunu’nun uygulandığı dönemde söz konusu hükme aykırılığın bağlandığı idari yaptırım da kaldırılmıştır.

4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alan yeni iş arama izni düzenlemesine aykırı hareket edilmesi halinde yalnızca yukarıda belirtilen özel yaptırımın uygulanması söz konusu olacaktır.

Yazar: Murat AYGAR/ İş Başmüfettişi

Yaklaşım Dergisi / Aralık 2015 / Sayı: 276

 (1)         Yrg. 9. HD.’nin, 05.02.2014 tarih ve E. 2011/53724, K. 2014/3398 sayılı Kararı.

(2)         Yrg. 9. HD.’nin, 23.08.2008 tarih ve E. 2008/30958, K. 2008/24254 sayılı Kararı.

(3)         Yrg. 9. HD.’nin, 23.12.2008 tarih ve E. 2008/42707, K. 2008/34977 sayılı Kararı.

(4)         Murat ŞEN, “Yargıtay Kararları Işığında Süreli Fesihte Yeni İş Arama İzni”, TÜHİS Dergisi, Ağustos 2006, s. 44

(5)         Yrg. 9. HD.’nin, 01.12.2009 tarih ve E. 2008/11880, K. 2009/32502 sayılı Kararı.

Bir önceki yazımız olan Acil Servislerde İlave Ücret Ödenir Mi? başlıklı makalemizde acil haller, acil servis ve acil serviste para ödenir mi hakkında bilgiler verilmektedir.

Yazar: Osman Özbolat

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı ile ilgili her türlü sorularınızı ve danışmanlık taleplerinizi İLETİŞİM bölümüne yazarak bize ulaştırabilirsiniz. Şirketinize ait ücretsiz teşvik analizi yaptırmak ve Sgk ve İş-Kur teşviklerinden etkin bir şekilde yararlanmak için de www.insdanismanlik.com adresimizi ziyaret edebilir uzmanlarımızdan görüş ve öneri alabilirsiniz.

Bu yazıyı paylaş

  • facebook-share
  • tweet-it
  • friendfeed
  • plus-it

yorumlar