Fiili Hizmet Zammı Uygulamasında Yapılan Değişiklikler

I- GİRİŞ

Çalışma hayatında tehlikeli iş kollarında çalışan 4/a ve 4/c kapsamındaki kişilere, işin tehlike sınıfına göre prim ödeme gün sayılarına bu işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için 60-90-180 prim gün sayısı eklenmektedir. Genelde “yıpranma payı” olarak adlandırılan bu duruma “fiili hizmet süresi zammı” adı verilmektedir.

Fiili hizmet süresi içerisinde çalışılan işyerleri genel anlamda ağır, riskli ve sağlığa zararlı işyerleri olup, çalışanları fiziksel ve ruhsal anlamda olumsuz yönde etkilediğinden, kişilerin fiili hizmet süresinden yararlanmaları için işyerlerinde fiilen çalışmaları şarttır (TSK ve Emniyet mensupları hariç) 5510 sayılı Kanunda 40. maddede yer alan fiili hizmet süresi zammında yararlanacak işyerleri ve sigortalılar belirlenmiş, söz konusu işyerlerinde fiilen çalışan kişilere her 360 günlük çalışma karşılığında eklenecek gün sayıları belirtilmiştir.

Fiili hizmet süreleri ile ilgili en son 6385 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla düzenleme yapılmış, düzenlemeye ilişkin olarak yine Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’te de değişikliğe gidilmiştir.

 Bu makalede yapılan son düzenleme ile fiili hizmet süresi zammı ile ilgili değişikliklere ilişkin bilgi verilecektir.

II- YENİ EKLENEN İŞYERLERİ

            5510 sayılı Kanunun 40. Maddesinde fiili hizmet süresi kapsamında değerlendirilecek 15 işyeri/işler mevcuttu. 2013 yılı başında 6385 sayılı Kanunla birlikte basın, TRT ve TBMM çalışanları da kapsama dahil edilerek fiili hizmet süresi zammından yararlanacak işyeri sayısı 18’e çıkmıştır.

İşler/İşyerleri

Sigortalılar

Gün

Basın ve gazetecilik mesleğinde

Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanlar.

90

TRT Kurumu

Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle; Türkiye Radyo Televizyon Kurumunda haber hizmetinde fiilen çalışanlar.

90

Türkiye Büyük Millet Meclisi

Yasama organı üyeleri ile dışardan atanan bakanlar.

90

 

 

III- FİİLİ HİZMET ZAMMI PRİM TUTARLARI

Fiili hizmete tabi olan işyerlerindeki çalışanlara ait primler; çalışmalara ait gün sayısı dikkate alınmak suretiyle, günlük prime esas kazanç ile gün sayısının çarpımı üzerinden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim tutarı hesaplanmaktaydı.

            Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 7. maddesinde yapılan değişiklikle birlikte 4/(a) ve 4/(c) kapsamında çalışanlara yönelik iki ayrı husus eklenmiştir. Buna göre:

1)      5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi çalışanların ay içerisinde geçen çalışmalarının gün sayısı dikkate alınmak suretiyle, günlük prime esas kazanç ile bu kapsamda çalışılan gün sayısı çarpımı üzerinden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim tutarı karşılığı;

2)      5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi çalışanların prime esas kazancına; 60 fiili hizmet gün sayısı eklenecek işlerde %3,33, 90 fiili hizmet gün sayısı eklenecek işlerde %5, 180 fiili hizmet gün sayısı eklenecek işlerde %10 oranı uygulanarak fiili hizmet süresi zammı prim tutarı hesaplanır. Ay içerisinde tam çalışmayanların ise süreleri orantı kurularak hesaplanır.

Böylelikle 5510 sayılı Kanunun 81. Maddesinde yer alan fiili hizmet süresi zammı uygulanan işyerlerinde çalışan 4/ (c) kapsamında çalışanlar için, % 20 olan uzun vadeli sigorta kolları prim oranına eklenecek oranlar yönetmelikte de belirtilmiştir.

IV- FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMI KAPSAMINDAKİ ÇALIŞMALARIN BİLDİRİLMESİ

Fiili hizmet süresi zammı uygulanan işyerlerindeki çalışanlar için önemli olan husus, işi fiilen yapmalarıdır. Bu kapsamda günlük çalışma süresinin bir bölümünde fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde çalışan sigortalılar, ay içinde bu nitelikteki işlerde geçen çalışma saatleri toplamının günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunacak gün üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilir.

10.01.2013 tarihli değişiklik öncesi 4/(a) ve 4/(c) kapsamında çalışanlar için “işverenlerce, sigortalıların fiili hizmet süresi zammı kapsamında geçen çalışmalarına ait prim ödeme gün sayıları ile prime esas kazançları 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılar için, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekindeki aylık prim ve hizmet belgesi ile (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için ise aylık fiili hizmet süresi zammı prim belgesiyle Kurumca belirlenecek sürede verileceği belirtilmekteydi.

Yapılan değişiklikle birlikte 4/(a) ve 4/(c) kapsamında çalışanlara yönelik iki ayrı husus eklenmiştir. Buna göre:

1) İşverenlerce, 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların fiili hizmet süresi zammına ait çalışmaları, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekindeki aylık prim ve hizmet belgesiyle Kurumca belirlenen sürede verilir.

2) Kamu idarelerince, 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalıların fiili hizmet süresi zammına ait çalışmaları, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekindeki aylık/yıllık fiili hizmet süresi zammı prim belgesiyle Kurumca belirlenecek sürede verilir. Günlük çalışma süresinin bir bölümünde fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde çalışan sigortalıların, ay/yıl içinde bu nitelikteki işlerde geçen çalışma saatleri toplamının günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunacak gün üzerinden, maddede belirtilen miktarlarda verilen süreyle orantılı olarak hesap edilerek bildirilir. www.osmanozbolat.com

V- 2008 YILI ÖNCESİ FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMI KAPSAMINDA GEÇEN ÇALIŞMALAR

            Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin geçici 1. maddesinin 2. fıkrasına göre: “2008 yılı Ekim ayı başına kadar mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ve mülga 5434 sayılı Emekli Sandığı kanunlarına tabi fiilî hizmet süresi zammı ve itibari hizmet süreleri, ilgili kanun hükümlerine göre değerlendirilir. Ancak, 506 sayılı Kanunun mülga ek 5 inci maddesinde sayılan itibari hizmet süresi kapsamında yer alıp fiili hizmet süresi zammı kapsamında sayılmayan işlerde 2008 yılı Ekim ayı başından önce geçen çalışma sürelerinin değerlendirilmesinde 3600 gün prim ödeme şartı aranmayacağı” belirtilmişti.

            10.01.2014 tarihli değişiklikle ilgili geçici 1. Maddenin 2. fıkrasına eklenen “2008 yılı Ekim ayı başından itibaren fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlanan sigortalılar için 1800 veya 3600 günün hesabında 506 sayılı Kanunun mülga ek 5’inci maddesi kapsamında geçen çalışmaların da dikkate alınacağı ancak, prim ödeme gün sayısına ilave edilecek ve emeklilik yaş haddinden indirilecek bu sürelerin fiili hizmet süresi zammı kapsamında geçen çalışmalara göre belirleneceği” açıklanmıştır.

5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu açısından da; 2008 yılı Ekim ayı başına kadar 5434 sayılı Kanuna göre geçen fiili hizmet süresi zammı süreleri ilgili kanun hükümlerine göre değerlendirilir. 2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı Kanunun mülga 32 nci maddesine göre fiili hizmet süresine müstahak görevlerde çalışanların bu görevlerde geçirdikleri süreler Kanunun 40’ıncı maddesi gereğince aranan 1800 veya 3600 günün doldurulmasında nazara alınır.

VI- AYLIK PRİM HİZMET BELGELERİNİN VERİLME USULÜ

Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğe eklenen geçici 3. madde ile aylık prim hizmet belgeleri ile yatırılacak primlere ilişkin işlemler açıklanmıştır. Buna göre 5510 sayılı Kanunun 40. Maddesi kapsamında fiili hizmet süresi zammı kapsamında olan işyerleri:

4/(a) kapsamında sigortalı çalıştıran işverenler daha önce durumlarına uygun aylık prim ve hizmet belgesi ile bildirdikleri halen çalışmaya devam eden, çalıştığı işinden ayrılan veya aylık bağlanan sigortalılardan aylığını her ayın 1’inde alanlar için 1/10/2008-31/1/2013, aylığını her ayın 15'inde alanlar için 15/10/2008-14/2/2013 tarihleri arasında geçen süre içinde fiili hizmet süresi zammı kapsamında fiilen çalıştıkları sürelerle bu kapsamda çalışmadıkları sürelere ait aylık prim ve hizmet belgelerini ayrı ayrı düzenleyerek aylığını her ayın 1’inde alan sigortalılar için 1/5/2013, aylığını her ayın 15'inde alan sigortalılar için 15/5/2013 tarihine kadar bağlı bulundukları sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezine kağıt ortamında vermek zorundadırlar.

4/(c) bendine tabi sigortalıları çalıştıran kamu idareleri, aylığını her ayın 1’inde alan sigortalılar için 1/10/2008-31/1/2013, aylığını her ayın 15'inde alan sigortalılar için 15/10/2008-14/2/2013 tarihleri arasında fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmaya müstahak olan sigortalıların bu haktan yararlandırılmayı talep edip etmediklerine bakılmaksızın, halen görev yapan ya da bu süre içerisinde herhangi bir nedenle görevinden ayrılmış olanların son görev yaptıkları Kurumca Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan aylık/yıllık fiili hizmet süresi zammı prim belgesini düzenleyerek aylığını her ayın 1’inde alan sigortalılar için 1/5/2013, aylığını her ayın 15'inde alan sigortalılar için 15/5/2013 tarihine kadar Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığına kağıt ortamında göndereceklerdir.

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalılar için fiili hizmet süresi zammı kapsamında düzenlenen belgeleri, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi sigortalılar için ek mahiyetteki aylık/yıllık fiili hizmet süresi zammı prim belgelerini yukarıda belirtilen yasal sürelerde Kuruma vermeyen işverenler ile kamu idarelerine her bir ek belge için Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca idari para cezası uygulanır. Ancak, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalılar için fiili hizmet süresi zammı kapsamında düzenlenecek belgelerden dolayı Kanun ile diğer kanunlarda öngörülen sigorta primi teşviklerinden yararlanılamaz. www.osmanozbolat.com 

Prim/karşılık tutarı, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) veya (c) bentlerine tabi sigortalılar tarafından aylığını her ayın 1’inde alanlar için 1/8/2013, aylığını her ayın 15'inde alanlar için 15/8/2013 tarihine kadar ödenir. Prim/karşılık tutarının söz konusu sürelerde ödenmemesi halinde, ödenmeyen tutar için yasal sürenin bitim tarihinden itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Kanunun 89 uncu maddesi uyarınca gecikme zammı ve gecikme cezası uygulanır.

Tahakkuk ettirilen fiili hizmet süresi zammına ait prim/karşılıkları tutarının eksik ödenmesi halinde, sigortalılar ödedikleri miktarla orantılı süre kadar fiili hizmet süresi zammından yararlandırılır.

2008 yılı Ekim ayı başı ile 19/1/2013 tarihini takip eden ay başına kadar geçen süre içinde, 6385 sayılı Kanunla Kanunun 40 ıncı maddesine eklenen fiili hizmet süresi zammına tabi işyerleri ve işlerde çalışanlardan, 19/1/2013 tarihinden önce tahsis talebinde bulunanlar ile ölen sigortalıların aylık bağlanan hak sahipleri de yararlanırlar.

 

Bir önceki yazımız olan Malulen emekli olanlar tekrar çalışabilir mi? başlıklı makalemizde çalışan malullerin emekli aylığı, malulen emekli olanların çalışması ve malulen emeklilik hakkında bilgiler verilmektedir.

Yazar: Osman Özbolat

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı ile ilgili her türlü sorularınızı ve danışmanlık taleplerinizi İLETİŞİM bölümüne yazarak bize ulaştırabilirsiniz. Şirketinize ait ücretsiz teşvik analizi yaptırmak ve Sgk ve İş-Kur teşviklerinden etkin bir şekilde yararlanmak için de www.insdanismanlik.com adresimizi ziyaret edebilir uzmanlarımızdan görüş ve öneri alabilirsiniz.

Bu yazıyı paylaş

  • facebook-share
  • tweet-it
  • friendfeed
  • plus-it

yorumlar