Tüm Yönleriyle Fazla Mesai, Genel ve Hafta Tatil Günü Ücret Hesaplaması

yıllık izinSaatlik, Günlük ve Aylık Ücretle, Haftada 40-45 Saat Çalışan İşçilerin Fazla Mesai, Genel ve Hafta Tatil Günü Ücret Hesaplaması

1475 sayılı İş Kanunu’nun 61. maddesinde işçilerin haftalık çalışma süresi 48 saat olarak belirlendiği için, 30.07.1983 tarihine kadar, 1475 sayılı Kanunu’na göre çalışan işçilere, bir aylık dönemde, 26 günlük 26×8=208 saatlik çalışma karşılığında, 4×8=32 saatlik hafta tatili karşılığında olmak üzere toplam 240 saatlik ücret ödenmekteydi. Bu devrede fazla mesaiye esas ücretin belirlenmesinde, aylık ücret 240 bölünerek, fazla mesaiye esas birim saat ücret bulunarak fazla mesai ücret hesaplaması yapılıyordu. 2869 sayılı Kanunla(1) 1475 Kanun’un iş süreleri ile ilgili 61. maddesi değiştirilerek, işçilerin haftalık çalışma süresi 48 saatten, 45 saate düşürülmekle, Fazla çalışma ücretinin hesabında, aylık brüt ücretin 1/225’i üzerinden hesaplama yapılmaya başlanmıştır. Genel uygulama bu olmakla birlikte, gerek; eski alışkanlığın sürdürülmesi, gerekse; Bazı işyerlerinde günlük 8 saat üzerinden haftada 40 saat (5 günde) çalışılması nedeniyle, fazla mesaiye esas ücretin belirlenmesinde aylık ücretin 1/240’ı alınarak fazla mesai hesaplamasının yapılmakta olduğu görülmektedir. Bu makalede, saatlik, günlük, aylık ücretle haftada 40-45 saat çalışan işçilerin fazla mesai, hafta ve genel tatil gününe ilişkin hangi ücret miktarının dikkate alınmasının gerektiği değerlendirilerek açıklanacaktır.

II- İŞÇİLERİN HAFTALIK KANUNİ ÇALIŞMA SÜRESİ VE FAZLA MESAİ ÜCRET ALACAKLARI

4857 sayılı İş Kanunu’nun iş süreleriyle ilgili 63. maddesinde: “Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır.

Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir.” denmektedir. Belirtilen haftalık çalışma süresinin sınırlandırılması, işçileri koruyan ve emredici bir kanuni buyruk olup, uyulması zorunlu azami bir süredir. Bu süre çalışanların yararına olacak şekilde ferdi iş sözleşmeleriyle ya da toplu iş sözleşmeleriyle daha aşağı seviyelere çekilebilmektedir.

4857 sayılı Kanun’un 41. maddesine göre haftalık 45 saati aşan tüm çalışmalar (hafta içi ve hafta sonu) fazla mesai olarak nitelendirilmekte ve bu süreyi aşan çalışmaların ücretinin %50 zamlı olarak ödenmesi, ya da işçinin talebi halinde karşılığının %50 artırımlı serbest zaman (ücretli izin) olarak kullandırılması gerekmektedir.

İşçilerin haftalık çalışma süresi iş sözleşmesiyle ya da toplu iş sözleşmesiyle 45 saatin altında Örneğin, haftalık 40 saat olarak belirlenmişse, 40-45saat arasındaki çalışmaların fazla sürelerle çalışma adı altında %25 zamlı olarak, 45 saati aşan kısmının ise, %50 zamlı olarak ödenmesi gerekmektedir.

III- SAAT ÜCRETLE ÇALIŞANLARIN FAZLA MESAİ, HAFTA VE GENEL TATİL ÜCRETİ

A- FAZLA MESAİYE ESAS ÜCRET

İşyerinde birim saat ücret sistemi ile çalışan işçilerin fazla mesai hesabına esas ücretleri, hizmet akdi ile belirlenmiş olan brüt saat ücretidir. İşçilerin haftada 45 saat ya da 40 saat çalışmalarının bir önemi bulunmamaktadır.

Örnek-1: Haftada 45 saat çalışan işçi, bir ay içerisinde 4 hafta tatili (Pazar) varsa, 26×7,5=195 saat çalışma karşılığı ücret ile 4×7,5=30 saatlik hafta tatili karşılığı olmak üzere toplam: 195+30=225 saatlik ücret alacaktır.

Örnek-2: Haftada 45 saat çalışan işçi, bir ay içerisinde 5 hafta tatili (Pazar) varsa, 25×7,5=187,5 Saat çalışma karşılığı ücret ile 5×7,5=37,5 saatlik hafta tatili karşılığı olmak üzere toplam: 187,5+37,5=225 saatlik ücret alacaktır.

Örnek-3: Haftada 45 saat çalışan işçi, 31 Çeken bir ay içerisinde 5 hafta tatili (Pazar) varsa, 26×7,5=195 Saat normal çalışma karşılığı ücret ile 5×7,5=37,5 saatlik hafta tatili karşılığı olmak üzere toplam: 195 + 37,5= 232,5 saatlik ücret alacaktır. Sigortalı aylık kazanç bildiriminde 30 günden fazla prim gün sayısı gösterilmesi 5510 sayılı Kanun’a göre mümkün olmadığından, 31 çeken aylarda 30 günlük prim kazanç miktarı tutarı 232,5 saatlik ücret seviyesinde olacaktır.

B- GENEL TATİL GÜNÜ ÜCRETİ

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Ücret Şekillerine Göre Tatil Ücreti” başlığını taşıyan 49.maddesinde; “İşçinin tatil günü ücreti çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücretidir.

Parça başına, akort, götürü veya yüzde usulü ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti, ödeme döneminde kazandığı ücretin aynı süre içinde çalıştığı günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.

Saat ücreti ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin yedibuçuk katıdır.” hükmüne yer verildiğinden, saat ücreti üzerinden çalışan işçilerin genel tatil ve hafta tatili günü ücretleri, birim brüt saat ücretin 7,5 katı kadar olacaktır. İşçilerin haftada 40-45 saat çalışması bu hesaplamayı ve uygulamayı değiştirmeyecektir. İşçi haftada 40-45 saat çalışsa da bir aylık dönemde iş karşılığı ve bir iş karşılığı olmaksızın aldığı toplam ücret miktarı (Örnek 1 ve 2’de belirtildiği gibi) 225 saatlik (30 günlük) olmaktadır.

C- HAFTA TATİL GÜNÜ ÜCRETİ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde: “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63. maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.

 Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.” hükmü ile, işçilerin 63.maddede belirtilen 45 saatlik çalışma süresini, hafta tatil gününden önceki 6 günde, günlük 7,5 saat üzerinden çalışarak tamamlamaları yada; 45 saatlik çalışma yükümlüğünü haftanın ilk 5 gününde, günlük 9 saat çalışmak suretiyle tamamlanmaları halinde haftanın 7. gününde 24 saatten az olmamak üzere ücretli hafta tatili verilmektedir. İşçilerin cumartesi günü çalışılması gereken 7,5 saatlik çalışma süresini, haftanın ilk 5 gününde ek 1,5 saat fazla çalışarak (7,5+1,5= 9 x 5= 45 Saat) tamamlayarak (örtülü denkleştirme uygulanarak), cumartesi günü ücretli hafta tatili yapılmakta ise de; cumartesi günü için işveren bir iş karşılığı olmaksızın ücret ödememektedir. Sadece, önceki 5 günde yapılan ek 7,5 saatlik çalışma, cumartesi gününe mal edilmektedir.

4857 sayılı Kanun’un 46. maddesinin 2. fıkrasındaki; “Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.” hükmü ile aynı Kanun’un 49.maddesindeki, “Saat ücreti ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin yedibuçuk katıdır.” düzenlemesi dikkate alındığında, hafta tatil günü için işçilere 7,5 saatlik ücret ödemesinin yapılması gerekmektedir.

Haftalık çalışma süresinin ferdi iş sözleşmesi ile ya da toplu iş sözleşmesi ile 40 saate düşürülerek uygulanması durumunda, genellikle işçiler haftanın ilk 5 gününde 8×5=40 saat çalışarak, Cumartesi ve Pazar günleri hafta tatili yapabilmektedir. Bu uygulamada, işçilerin Cumartesi günü çalışmaları gereken 2,5 saatlik çalışma süresini, haftanın ilk 5 gününde yerine getirmeleri nedeniyle, Cumartesi akdi tatil gününün 2,5 saatlik ücret bölümü iş karşılığında, 5 saatlik bölümü ise; bir iş karşılığı olmaksızın işverence ödenmektedir. Pazar (hafta tatili) gününün (7,5 saatlik) ücreti ise, bir iş karşılığında olmaksızın işveren tarafından ödenmektedir.

IV- GÜNLÜK ÜCRETLE ÇALIŞANLARIN FAZLA MESAİ, HAFTA VE GENEL TATİL ÜCRETİ

4857 sayılı Kanun’un 63. maddesine göre, sözleşmelerle aksi kararlaştırılmamışsa; Haftalık 45 saatlik çalışma süresinin, çalışılacak 6 güne eşit olarak dağıtılarak, günlük çalışma süresinin 7,5 saat olması gerekmektedir. Bu itibarla, işçilere verilecek ücret günlük olarak belirlenmişse, günlük ücretin 7,5 saatlik ücret şeklinde anlaşılması gerekmektedir.

A- FAZLA MESAİ ÜCRETİ

Günlük ücretle çalışan işçilerin fazla mesai ücret ödemelerinde, günlük brüt ücretin 7,5’e, ya da aylık brüt ücretin 225’e bölünerek, gerekli fazla mesai ücret hesaplamasının yapılması gerekmektedir. İşçilerin haftalık çalışma süresinin 40-45 saat olarak uygulanması, işçilerin bir aylık süredeki aldıkları 225 saatlik ücret miktarını değiştirmemektedir.

B- HAFTA VE GENEL TATİLİ GÜNÜ ÜCRETİ

4857 sayılı Kanun’un 49. maddesinin ilk fıkrasında, “İşçinin tatil günü ücreti çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücretidir.” dendiğinden, genel tatil ve hafta tatil günleri için bir günlük (7,5 saatlik) ücretin ödenmesi gerekmektedir.

V- AYLIK ÜCRETLE ÇALIŞANLARIN FAZLA MESAİ, HAFTA VE GENEL TATİL ÜCRETİ

A- FAZLA MESAİ ÜCRETİ

İşçilerin haftalık çalışma süresi 45 saat olarak belirlenerek uygulanmakta ise, işçiler genellikle haftanın ilk 6 gününde 7,5 saat üzerinden 7,5×6=45 saat çalışarak, 7,5 saatlik ücretli hafta tatiline hak sahibi olmaktadır. Bu uygulamaya göre işçiler genel olarak 26 günlük fiili çalışmaları karşılığında, 7,5×26=195 saat ücret ile 4 günlük hafta tatili karşılığında 4×7,5=30 saatlik olmak üzere toplam: 225 saatlik ücret almaktadır.

İşçilerin haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenerek uygulanmakta ise; işçiler genellikle haftanın ilk 5 gününde 8 saat üzerinden 5×8=40 saat çalışarak cumartesi ve Pazar günleri hafta tatili yapmaktadır. Bu çalışma sistemi karşılığında, bir haftalık sürede, 40 saatlik çalışma karşılığında ücret (2,5 saatlik bölümü cumartesi günü karşılığı) ile Cumartesi günü için 5 saatlik, Pazar günü için 7,5 saatlik ücret bir iş karşılığı olmaksızın, toplam: 37,5+2,5+5+7,5= 52,5 saatlik ücret almaktadır. Haftalık hak edilen ücret miktarı, aylığa uyarlandığında, aylık ücret miktarı 225 saatlik ücret seviyesinde olmaktadır. Bu nedenle, işçilerin haftalık çalışma süresi 40 saat ya da 45 saat olarak belirlenerek uygulansa da, her iki durumda Bir aylık sürede 225 saatlik ücrete hak sahibi olunduğundan, fazla mesaiye esas saat ücretin hesabında, aylık brüt ücretin 225 bölünerek, değerlendirilme yapılmalıdır.

B- HAFTA VE GENEL TATİL GÜNÜ ÜCRETİ

Aylık ücretle çalışan işçilerin, çalışmadığı hafta ve genel tatil günü ücreti çalışılan günlerin ücretiyle birlikte aylık ücret şeklinde 30 gün olarak ödenmektedir. Çalışılan hafta tatil günü için ise, ayrıca aylık brüt ücretin 1/30’unun 1,5 katı(%50 artırımlı) ücret tutarında hafta tatili çalışma ücreti adı altında, çalışılan her genel tatil günü için ise, ayrıca aylık brüt ücretin 1/30’ı (bir günlük) tutarındaki genel tatil çalışma ücretinin ödenmesi gerekmektedir (4857/41-46-48-49.m.)

VI- SONUÇ

İşçilerin fazla mesai ücretine esas olacak saatlik ücretin tespitinde, haftada ister 40 saat, ister 45 saat çalışılsın, aylık brüt ücret 225’e bölünerek, bulunacak birim saat ücretin dikkate alınarak 4857 sayılı Kanun’un 41. maddesine göre hesaplama yapılarak fazla mesai ücreti ödenmelidir. Hafta ve genel tatil günü çalışma ücretinin hesaplamasında da 4857 sayılı Kanun’un 46-47 ve 49. maddelerine göre, her tatil günü için 7,5 saatlik ücretin belirlenmesinden sonra, hafta tatil günü çalışmasının 4857 sayılı Kanun’un 41. maddesine göre, fazla mesai niteliği taşıması nedeniyle hafta tatil günü çalışma ücretinin, normal tatil ücretinin dışında 7,5X1,5= 11,25. saatlik (1,5 günlük) ücret tutarında olmak üzere, genel tatil günü çalışması karşılığında da; Tatil günü ücretinin dışında 7,5 saatlik ücretinin genel tatil günü çalışma ücreti adı altında ödenme yapılmalıdır.

İşçilere ödenecek ücret günlük olarak belirlenmişse, günlük ücretin 7,5’e bölünerek bulunacak birim saat ücret üzerinden fazla mesai ücretinin hesaplanarak ödenmesi, yine tatil günü ücretinin belirlenmesinde 7,5 saatlik ücretin esas alınması gerekmektedir.


Yazar: Mehmet KARADURMUŞ*

Yaklaşım / Şubat 2014 / Sayı: 254

*           İş Sosyal Güvenlik Hukuku ve İş Sağlığı Güvenliği Uzmanı, E.İş Başmüfettişi

(1)         2869 sayılı Kanun 29.07.1983 tarihinde çıkarılarak 30.07.1983 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir

 

Bir önceki yazımız olan 2014 yılı genel sağlık sigortası prim tutarları başlıklı makalemizde 2014 prim tutarları, Genel Sağlık Sigortası ve GSS hakkında bilgiler verilmektedir.

Yazar: Osman Özbolat

İş ve Sosyal Güvenlik Mevzuatınıza ilişkin her türlü sorularınızı İLETİŞİM bölümüne yazarak bize ulaştırabilirsiniz.

Bu yazıyı paylaş

  • facebook-share
  • tweet-it
  • friendfeed
  • plus-it

yorumlar

3 Yorum Yapıldı
  • İbrahim dedi ki:

    12/ 24 sistemi ile 20 nöbet tutuyoruz. Bu şekilde çalışarak pazarı bayram tatili özel gün tatilleri  dahil olmak üzere işe grliyoruz aylık fazla mesaimiz kaç saat saatlik ücretimiz nasıl hesaplanır. Aylık 1400 tl maaş almaktayız bürütümüz 1800 tl  teşekkürler 

  • nafi dedi ki:

    Mesailer hesaplanırken asgari geçim indirimi düşüldükten sonraki saat ücreti hesaplanır yoksa asgari geçim indirimi dahil ikenmi hesaplanır yardımlarınızı rica ediyorum.
    Benim aylıgım 1090 lira mesai ücretim agi çıktıktan sonra 955 lira üzerinden hesaplanarak ödeniyor dogru olanı nedir.

    • N.AYŞE dedi ki:

      Bende fazla mesai hesaplanırken eline geçen maaştan agi çıkarılıyor mu merak ediyordum internetten bakarken bir avukatın sitesinde şu yargıtay kararı yazısını gördüm.
      İşçiye ücreti dışında ödenen asgari geçim indirimi yasa ile getirilmiş olup, bireyin veya ailenin asgari geçim düzeyini sağlayacak bölümünün toplam gelirden düşülerek vergi dışı bırakılmasıdır. Bu nedenle ücretin eki değildir. Ücret olarak nitelendirilemez ve tazminat ve işçilik alacaklarının hesaplanmasına esas ücrete dahil edilemez. Bilirkişi raporunda davacının kıdem ve ihbar tazminatı asgari geçim indirimi de dahil edilmiş ücretten hesaplanması hatalıdır. Davacının kıdem ve ihbar tazminatı asgari geçim indirimi dikkate alınmadan hesaplanıp belirlenmelidir.
      kaynak: http://www.baltaci.av.tr/asgari-gecim-indirimi-hakkinda-yargitay-kararlari/

      Ben agi nin düşülmesi gerektiğini anladım.
      Yani asgari ücretli bekar bir kişinin mesaisi 949,07-90,11=858,96 tl üzerinden mi hesaplanıcak? Bu yazıdan başka bir sonuç çıkaran var mı?